YGS-LYS Türkçe Cümlede Anlam Ders Notu

YGS-LYS Türkçe Cümlede Anlam Ders Notu

“Lütfen bekleyiniz, sunumların yüklenmesi 10 – 15 sn kadar sürebilir…”

Görüntülemekte sorun yaşıyorsanız lütfen buraya tıklayın...

 

 

                                   CÜMLEDE ANLAM  

Bir duyguyu, bir düşünceyi, eylemi anlatan yargı bildiren söze veya söz grubuna cümle denir.

Şimdi cümle ile ilgili kavramları inceleyelim.

NESNELLİK

Kişiden kişiye değişmeyen, herkes için geçerliliği aynı olan, doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilen yargılardır.

  • Yahya Kemal’in, İstanbul’u anlattığı şiirleri vardır.

  • Roman, yazınımızda Batı’dan gelen yazınsal türlerden biridir.

  • Şair, son yapıtında, çocuklara yönelik şiirlere yer veriyor.

  • Ayvalık, Balıkesir’in denize kıyısı olan bir ilçesidir.

Yukarıdaki cümleler, doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilecek yargılardan oluştuğu için nesnel nitelik taşımaktadır.

 

ÖZNELLİK

Kişiden kişiye değişkenlik gösteren, kanıtlanabilir nitelikte olmayan yargılardır.

Bu yargılarda, kişisel ve yorum söz konusudur.

  • Yahya Kemal’in İstanbul’u anlattığı çok güzel şiirleri vardır.

  • Roman, yazınımıda en çok beğenilen yazınsal türdür.

  • Şairin son yapıtındaki çocuk şiirleri, okuyanları derinden etkiliyor.

  • Ayvalık, Balıkesir’in denize kıyısı olan şirin bir ilçesidir.

Yukarıdaki cümlelerde geçen ‘çok güzel’, ‘en çok beğenilen’, ‘derinden etkiliyor’, ‘şirin’ sözleri, doğruluğu ya da yanlışlığı kanıtlanabilir özellikte olmadığından bu cümleler, öznel nitelik taşımaktadır.

 

İÇERİK (KONU)

Bir sanat yapıtının ne anlattığı ile ilgili bilgi veren yargılardır.

‘’Yapıtta ne anlatıyor?’’ sorusunun cevabıdır.

  • Ünlü yazar, son romanında çocukluğunda yaşadığı çevreyi ele alıyor.

Bu cümlede ‘’çocukluğunda yaşadığı çevre’’ sözüyle yapıtın içeriği ile ilgili bilgi vermektedir.

Aşağıdaki cümlelerde, sözü edilen yapıtların içeriği ile ilgili bilgi verilmiştir.

  • Sanatçı, bu yapıtında ünlü şairlerle yaptığı söyleşilere yer veriyor.

  • Anılarını dile getirdiği bu yapıtta yazar, okuru derinden etkilemeyi başarıyor.

 

BİÇEM (ÜSLUP)

Bir sanat yapıtının nasıl oluşturulduğu ile ilgili bilgi içeren yargılardır.

Sanatçının anlatım biçimi, sözcük seçimi, cümle yapısı, söyleyiş özellvikleri, dili kullanış şekli üslubu belirleyen önemli özelliklerdir.

‘’Sanatçı, konuyu nasıl anlatıyor?’’ sorusunun cevabıdır.

  • Yazar, bu romanında yalın ve sürükleyici bir anlatımla okurların karşısına çıkıyor.

Bu cümlede ‘’yalın ve sürükleyici bir anlatım’’ sözüyle, yapıtın biçemiyle ilgili bilgi verilmektedir.

Aşağıdaki cümlelerde sözü edilen yapıtların bi.emiyle ilgili bilgi verilmiştir.

  • Sanatçı her yapıtında i.ten bir söyleyişle okurlarını büyülüyor adeta.

  • Kısa cümleler ve canlı betimlemelerle öykülerini oluşturan yazar, romanlarında daha uzun cümleler kullanıyor.

  • Günlük hayatta pek kullanmadığımız sözcüklerle yapıtlarında sıkça yer ceren yazarın bu tutumu, okurları tarafından da yadırganmıyor.

 

ÖZGÜNLÜK

Sanatçının yapıtlarında kendine özgü nitelikler taşımasıdır.

Bir başka deyişle sanatçının, yapıtını oluştururken başkasına benzememesi, başkasını taklit

etmemesi, orjinal olması, yapıtlarına kendi damgasını vurması, yeni ve farklı şeyler ortaya koymasıdır.

YOĞUNLUK

Bir yazınsal yapıtta, az sözle çok şey anlatabilmektir.

YALINLIK

Bir sanat yapıtında dili, süssüsz, sanatsız ve herkesçe anlaşılacak bir biçimde kullanmaktır.

EVRENSELLİK

Bir sanat yapıtında, bütün insanlığı ilgilendirecek konuları işlemek ve tüm insanlara seslenebilmektir.

ULUSALLIK

Bir sanat yapıtında, sanatçının içinde bulunduğu ulusun insanını ilgilendiren konulara yer vermesi, ulusal özellikleri ön plana çıkarmasıdır.

ELEŞTİRİ

Herhangi bir sanatçının ya da yapıtın olumlu veya olumsuz yanlarını ortaya koymaktır.

Eleştiri, sadece yapıt ve sanatçıyla ilgili değil, her konuda olabilir.

  • Yazar, romanında kahramanları başarıyla konuştururken, olay örgüsünde yapaylığa

düşmekten kurtulamıyor.

Bu cümlede ‘’kahramanları başarıyla konuştururken’’ sözüyle romanın olumlu bir yanı,

‘’olay örgüsünde yapaylığa düşmek’’ sözüyle romanın olumsuz bir yanı dile getirilmiştir.

Aşağıdaki cümlelerde olumsu ve olumlu eleştirilere yer verilmiştir.

  • Yetkin sanatçı, yapıtlarındaki doğal anlatımla geniş okur kitlelerine seslenmeyi başarıyor.

  • Genç şairin şiirlerinde kullandığı imgeler, ünlü şairlerin imgelerinin taklidi olmaktan öteye gidemiyor.

ÖZELEŞTİRİ

Kişinin, kendi davranışlarına yönelik ortaya koyduğu olumsuz eleştirilerdir.

  • Derslerime zamanında çalışmadığımdan, sınav geceleri sabaha kadar ders çalışmak zorunda kalırdırm.

  • Yaşadığım olayları sıcağı sıcağına yazmadığım için, şimdi geçmişi hatırkarken olayları birbirine karıştırıyorum.

Bu cümlelerde ‘’derslerime zamanında çalışmadığımdan’’, ‘’yaşadığım olayları sıcağı sıcağına yazmadığım içim’’ sözleriyle, söz konusu kişiler, kendilerinin olumsuz yanlarını ortaya koyarak özeleştiride bulunmuşlardır.

DEĞERLENDİRME

Bir yapıt ya da sanatçı hakkında öznel ya da nesnel görüş bildirmektir.

Öznel değerlendirmeler aynı zamanda bir eleştiridir.

  • Usta şairin, elli beş şiirin yer aldığı son yapıtında, yepyeni bir söyleyiş göze çarpıyor.

Bu cümlede ‘’elli beş şiirinin yer aldığı’’ sözüyle nesnel ‘’yepyeni bir söyleyiş’’ sözüyle ise öznel bir değerlendirme yapılmıştır.

Aşağıdaki cümlelerde öznel ve nesnel değerlendirmelere yer verilmiştir.

  • Bu yazarımız, öykülerindeki kahramanları, genellikle köylerde yaşayan insanlar arasından seçiyor. (nesnel)

  • Genç romancının, romlanında anlattığı bazı olayların gerçek yaşamın çok uzağına düşmesi, romanın inandırıcılığına gölge düşürüyor. (öznel)

 

 

UYARI !

Belli bir yapıt veya sanatçıdan söz etmeyen genel yargılar, değerlendirme değildir!

  • Sanatçı, yaşadığı topluma yapıtlarıyla yön vermelidir.

  • Şiir, insanları günlük yaşamın sıkıntısından uzaklaştırır.

Yukardaki örneklerde belli bir sanatı ya da yapıt yoktur, dolayısı ile değerlendirme söz konusu değildir.

 

 

YARGI – GEREKÇE  (NEDEN – SONUÇ)

Bir eylemin hangi nedenden (gerekçe) dolayı gerçekleştiğini veya gerçekleşmediğini bildiren cümlelerde yargı-gerekçe ilişkisi vardır.

Bazen cümle içinde bazen de iki cümle arasında neden-sonuç ilgisi kurulabilir.

Evden geç çıktığı için ilk derse yetişememiş.

Bu cümlede ‘’ilk derse yetişememe’’nin nedeni olarak evden ‘’geç çıkma’’ gösterilmiştir.

Aşağıdaki cümlelerde neden – sonuç ilgisi söz konusudur.

  • İleride lzım olur diye bir kenara biraz para ayırmıştım.

  • Yoğun kar yağışından dolayı eğitime bir hafta ara verildi.

  • Bugün çok yorulmuştu; çünkü sabahtan beri çalışıyordu.

  • Bizim köyün suları soğuktur içilmez.

  • Çocuklar dün yeterince uyumadığından yorgun görünüyorlar.

  • Yağmurun aniden bastırması pikniğimizin iptal edilmesine yol açtı.

 

KOŞULA BAĞLILIK

Bir eylemin ya da durumun gerçekleşmesinin, başka bir yargının gerçekleşmesine veya bir durumun var olmasına bağlandığı cümlelerde koşula bağlılık söz konusudur.

  • Sınıfını başarıyla geçersen sana bisiklet alırım.

Bu cümlede ‘’bisiklet alma’’, ‘’sınıfını başarıyla geçme’’ koşuluna bağlanmıştır.

Aşağıdaki cümlelerde koşuşa bağlılık söz konusudur.

  • Bu şehre geldikçe çocukluk günlerimi hatırlıyorum.

  • Seninle maça gelirim; ancak işlerim bitene kadar beni bekleyeceksin.

  • Arabam, akşama getirmek üzere alabilirsin.

  • Eleştirmenler, değerlendirmelerinde tarafsız davranınca yapıtların gerçek değeri ortaya çıkar.

 

KARŞILAŞTIRMA

Herhangi iki şey arasında çeşitli yönlerden kıyas yapmaktır.

Bu cümlelerde ‘’daha, en, kadar, ise’’ gibi karşılaştırma bildiren sözlere yer verilir.

  • Divan şairleri, şiirlerinde sanatlı bir dil kullanırken Halk şairleri ise sade dil kullanmıştır.

Bu cümlede ‘’Divan şairleri’’ ile ‘’Halk şairleri’’, ‘’dili kullanma’’ yönünden karşılaştırılmıştır.

Aşağıdaki cümlelerde karşılaştırma yapılmıştır.

  • Bir yazarın, yapıtını yazmaya başlamadan önceki düşünceleri, yazarkenki düşüncelerinden farklıdır.

  • Roman, olayları öyküye göre daha geniş açıdan ele alır.

  • Sanatçının bütün şiirleri, sanatsal yönden hemen hemen aynı düzeydedir.

 

UYARI !

Kıyas yapılmaksızın varlıkların özelliklerinin verilmesi, karşılaştırma değildir!

  • Bir tarafta başı karlı dağlar, bir tarafta yemyeşil ağaçlar vardır.

 

 

TANIM

Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu bildiren cümlelerdir.

‘’Bu nedir?’’ sorusunun cevabıdır.

  • Günlük, kişinin başından geçenleri günü gününe kaleme aldığı yazınsal türdür.

Bu cümlede, günlüğün ‘’ne olduğu’’ anlatılarak tanım yapılmıştır.

 

Aşağıdaki cümlede tanım yapılmıştır.

  • Dize sonlarında yazılış ve okunuşları aynı, görevleri farklı seslere uyak denir.

 

UYARI !

Varlıkların ya da kavramların özelliklerinin verilmesi tanım değildir!

  • Şiir, okuyanları rahatlatarak günlük yaşamın sıkıntısından uzaklaştırır.

  • Deneme, salt söz söyleme gücü olan yazarlarca kaleme alınır.

(195)